Дойнакай Егор Соянович
| Дойнакай Егор Соянович | |
|---|---|
| Файл:Дойнакай Егор.jpg | |
| Төрүттүнген хүнү | 1959 январьның 2 (67 лет) |
| Төрүттүнген чери | |
| Чурту | |
Дойнакай Егор Соянович (төр. 1959 январьның 2, Тээли, Тыва автономнуг область, Тээли, Бай-Тайга кожуун, Тыва АО, РСФСР, ССРЭ) — Тываның скульптору, даш чонукчузу, Россияның чурукчулар эвилелиниң кежигүнү (1995), Тыва Республиканың алдарлыг даш чонукчузу (2025)[1].
Допчу намдары
Егор Соянович Дойнакай 1959 чылдың январь 2-де Бай-Тайга районнуң Тээли суурга чогаадыкчы өг-бүлеге төрүттүнген. Авазы — Шойгу-Белек Соспуковна Салчак, ооң ыяштан чазаан ажылдары Тываның Алдан-Маадыр аттыг Национал музейинде шыгжаттынган. Ол янзы-бүрү делгелгелерниң киржикчизи, ооң ажылдарын Москвада Улус ажыл-агыйының бүгү-эвилел делгелгезинче (ВДНХ) чорудуп турган. Адазы — Соян Сегбеевич Дойнакай. Ол бажың эдилелдерин ыяштан чазаар, ча-согун кылыр, өл хаактан корзина аргыыр турган. Школага өөренип турда, башкылары Егорнуң салым-чаяанын эскерип, школа болгаш кожуун деңнелдиг янзы-бүрү мөөрейлерге, делгелгелерге киириштирип келген[2].
1979 чылда, Совет армияга шериг албан-хүлээлгезин күүсеткениниң соонда, ол Кызылдың уран чүүл училищезиниң чурулга салбырынга кирип алгаш, ону 1983 чылда чедиишкинниг дооскан. Училищени дооскаш, Тээлиниң уругларның чурулга школазынга чурулга башкылап турган. Ынчан ол өөредилге черинге ат-сураа билдингир апарган даш чонукчулары Киров Тюлюшович Хунан биле Олег Салчакович Барба олар база ажылдап турган. Олар Егор Дойнакайның чогаадылгазынга улуг салдарны чедиргеннер. Сөөлзүредир ол Кара-Хөлдүң школазынга чурулга болгаш черчение башкылап турган[2].
1984 чылда ол тыва дыл болгаш чогаал, орус дыл болгаш чогаал башкызы Дина Деспиевна Хертек-биле чурттай берген[2].
1987 чылда аныяктарның болгаш ажыл-ишчи чоннуң Улуг октябрьның 70 чылдаанынга тураскааткан II Бүгү-россия фестивалының бот-тывынгыр уран чүүлүнге идепкейлиг киржилгези дээш ВЛКСМ Бай-Тайга райкомунуң Хүндүлел бижии-биле шаңнаткан[2].
1990 чылда аныяк даш чонукчузу Кызыл хоорайже көжүп, 9 дугаар школага бөлгүмге даш чонар уран чүүлдү башкылай берген. Ооң өөреникчилериниң чамдыызы Кызылдың уран чүүл училищезин дооскаш, ол дег башкылап, республика, регионнар аразының бүгү Россия көрүлделеринге киржип, Россияның чурукчулар эвилелиниң кежигүннери болганнар[2].
1995 чылда Е. С. Дойнакайны Россияның чурукчулар эвилелиниң кежигүнүнге хүлээп алган.
Уран чүүлү
.jpg){kind=link}
Егор Сояновичиниң чонар-даштан ажылдары Тыва республиканың Алдан-Маадыр аттыг национал музейинде болгаш Россияның өске-даа музейлеринде, а ол ышкаш Россияда болгаш даштыкыда хуу коллекцияларда шыгжаттынган. Егор Дойнакайның дыка хөй ажылдарын дириг амытаннар дүрзүлүг кылдыр кылып сиилбээн, оларның аразында чаңгыстың фигуралар болгаш бөлүк композициялар бар. Этнографтыг жанрда малчын чайлагга эрттирген школачы чылдарының дугайында сактыышкыннардан сорук кирген эвээш эвес композицияларны база анаа хүн-бүрүде амыдыралындан сюжеттерни даштан сиилбээн[3]
Е. С. Дойнакайның биче скульптуразында элээн каш онзагай чүүлдерни демдеглеп болур: бирээде, овур-хевирниң ылаптыы, кезектерниң реалистиг болбаазырадылгазы. Даштан кылган скульптуралары эгезинде-ле шак ындыг шынарлар-биле ылгалып турган; ийиде, хевирниң каасталга стилизациязы. Тыва даш чонукчузунуң дүрзүзүнүң кол-кол объектилерин кайгамчык уран-шевер стилизастап чоруур. Чонар-даштан кылган нарын ээлгир каасталга-шимелде скульптуралар, чугаладыр ажылдап кылган кезектери болгаш силуэттерниң шевергин шыйыглары ол дээрге сөөлгү он чылдарда тыва улустуң ус-шеверлериниң аттары-биле холбашкан эң улуг чедиишкиннер-дир. Чел, кудурук болгаш дүк, мыйыс дыдырарында чалгыгзымаар кертилчек орнамент эң-не хөй таваржып турар. Орнамент чүгле каасталганың элементизи кылдыр бодаттынар эвес, а чүнүң-даа мурнунда ол-бо дириг амытанны тодарадып турар деталь болур[3].
2000 чылдан тура эрттирип турар Тыва Республиканың журналистериниң аразында эрттирип турар «Агальматолитовое перо» деп мөөрейниң чонар-даштан кылган шаңналын 2014 чылдан тура чүгле Егор Дойнакай сиилбип кылып турар[4].
Шаңнал-макталдары
• «Россия биле Тываның 100 чыл оюнга» медаль — чогаадыкчы чедиишкиннери болгаш хөй чылдарда үре-түңнелдиг ажылы дээш(2017);
• Тыва республиканың Дээди Хуралының Хүндүлел бижии (2024)[2];
• Тыва Республиканың алдарлыг даш чонукчузу (2025)[5].
Демдеглелдер
- ↑ В Туве впервые присвоено почётное звание «Заслуженный камнерез республики»
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Егор Дойнакайның ээлгир шуткулгазы
- ↑ 3,0 3,1 Малая пластика Дойнакая Егора
- ↑ Перо сильнее меча
- ↑ Известный мастер Егор Дойнакай в преддверии Шагаа был удостоен почётного звания Заслуженного камнереза Республики Тыва
Шөлүлгелер
• Егор Дойнакайның ээлгир шуткулгазы.
• Культурное наследие Тувы: Дойнакай Егор Соянович.
Бо чүүлче РУВИКИ-ниң өске чүүлдеринден шөлүлгелер чок. |
.svg){kind=link}