Оваадай
Файл:Krona. Prinsessan Margareta - Livrustkammaren - 87044.tif Оваадай (лат. corona — «дээрбек») — хаан ызыгуурлуг кижиниң дүжүлгеге олурар эрге-чагыргазын демдеглеп турар башка кедер дээрбек. Амгы үеде хааннар оваадайны чүгле тускай чогуур үелерде кедип турар.
Хевирлери
Оваадайлар янзы-бүрү хевирлиг болур: шляпалар, дээрбектер, үстүнде кат-чимис, диштер азы тавактарлыг дээрбектер дээш. Европада оларны янзы-бүрү үнелиг металлдардан (алдын азы мөңгүнден) кылып, үнелиг болгаш чартык үнелиг даштар-биле каастап турган.

Ээзиниң адынга хамаарыштыр Европаның оваадайлары императорнуң, хаанның, герцогтуң дээш оон-даа өске. Рим папаның оваадайы база бар — тиара. Геральдикада оваадайның сүлде-демдектиг көргүзүүн геральдиктиг оваадай дээр.
Төөгүзү
Хаанның оваадайы (эллинизм үезинде диадема деп адап турган) Ахеменид империязынга болгаш Бурунгу Чөөн чүктүң өске-даа күрүнелеринге тывызыксыг. Эң баштайгы оваадайны Бурунгу Египетке фараоннар ажыглап турган чадавас. Египет оваадайлар янзы-бүрү хевирлиг болгаш өңнүг янзы-бүрү черлер болгаш бурганнар-биле холбаалыг турган: чижээ, ак оваадай (хеджет), кызыл оваадай (дешрет), көк оваадай (хепреш) болгаш ийи каът оваадай (пшент).
Александр Македонский Египетти эжелеп алгаш, Гелиос деп атка төлептиг болган соонда, бодун хүн бурганынга дөмейлеп, хүн чырыы хевирлиг оваадай кедип эгелээн. Диадеманың бо хевирин ооң салгакчылары (Диадохтар), ылаңгыя египет Птолемейлер, кадагалап арттырган.
Рим императорлары, грек чаңчылды сагып, лавр болгаш өске-даа үнүштерден кылган оваадайларны кедип турган, ынчалза-даа Октавиан Август үезинде оларның демир оваадайлар дүрзүлери база тывылган. Хүннүң херелдери хевирлиг алдын диадема III векте Римге Тиилеттинмес Хүннүң чүдүлгези тургустунуп кээрге, императорнуң ажырбас шынары апарган. Улуг Константин база ындыг дажы кедип чораан, а христианнар ооң чырыын Дээрги-Чаяакчының Крестиниң мыяктарының демдээ кылдыр хүлээп көрген[2]. Ындыг хевирлиг оваадайны Нью-Йорк хоорайның Хосталганың дүрзүзүнде көрүп болур.
Бо хүнге чедир дириг арткан эң-не эрги христиан оваадай Ломбардияның Демир оваадайы деп санаттынып турар, эң-не дидим бодалдар ёзугаар, ону V векте тургускан. Ол оваадай-биле Наполеон I дүжүлгеге олурган. XI вектен эгелеп, оваадайны Европа күрүнелери орта вектерде эрге-чагырганың демдээ кылдыр ажыглап турган.
Россияда
Москваның орустарында Улуг князь Мономахтың бөргүн ооң соонда хааннар оваадай кылдыр ажыглаттынып турган. XVI-XVII чүс чылдарда Орус хааннаашкын ёзулалдарында өске киш кежи-биле каастаан оваадайлар база тыптып келген. Россия империязы оларны улуг император оваадайы-биле солуп, чаңчылчаан европейжи дүрзүлер ёзугаар кылган.

Демдеглелдер
- ↑ Конкретно на этом фото — корона принцессы Маргариты Коннаутской, которую она надела на коронации Эдуарда VII.
- ↑ POLITICAL TALISMANS? RESIDUAL ‘PAGAN’ STATUES IN LATE ANTIQUE PUBLIC SPACE in: Late Antique Archaeology Volume 7 Issue 1 (2011). Хынаан ай-хүнү: 6 Сес айның 2022. Архивтээн 6 Сес айның 2022 года.
Литература
- О. В. Мареева. Генезис венца как регалии власти // Священное тело короля: Ритуалы и мифология власти / Ин-т всеобщ. истории РАН; МГУ. — М.:Наука, 2006, с. 419—429
Шөлүлгелер
- Корона в Викисловаре
- Корона, головной убор // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
Бо чүүлче РУВИКИ-ниң өске чүүлдеринден шөлүлгелер чок. |